Uluslararası ölçü birimleri sistemi   


dünyada metrik olsun olmasın mevcut tüm ağırlık ve ölçü sistemleri bir dizi uluslararası anlaşma ile uluslararası birimler sistemini destekleyecek şekilde birbirine bağlanmıştır. bu uluslararası sisteme sı denmektedir (fransızca système ınternational d'unités adının ilk iki harfinden geliyor). buna temel teşkil eden anahtar anlaşma 1875 yılı 20 mayısında paris'de imzalanan metre anlaşmasıdır. 48 ülke bu anlaşmayı imzalamışlardır, ve abd de bu orijinal belgeyi 1875 yılında imzalamış olan kurucu üyelerdendir.
sı halen paris'deki küçük bir ajans olan "uluslararası ağırlıklar ve ölçüler bürosu (bıpm = bureau ınternational des poids et mesures) tarafından idare edilmekte, ve her birkaç yılda uluslararası bir genel konferans (cgpm, conférence générale des poids et mesures) düzenlenerek güncelleştirilmektedir. bu konferansa tüm gelişmiş ülkelerden ve uluslararası bilimsel ve mühendislik organizasyonlarından temsilciler katılmaktadır. 21'inci cgpm toplantısı 1999 ekiminde yapıldı. yirmiikincisi bu yıl(2003'de) yapılacak. bıpm 'in web sitesinde belirttiği gibi "sı statik bir sistem değil, dünyanın sürekli artan ölçüm ihtiyaçlarına uygun olarak sürekli gelişen bir sistemdir."

sı'nin kalbi başka hiçbir birime bağımlı olmaksızın mutlak anlamda tanımlanmış olan kısa "temel terimler listesi"dir. bu temel birimler metrik sistemin mks adı verilen kısmı ile tam uyumludur. sı sistemindeki hepsi yedi tane olan temel birimler şunlardır:

uzunluk birimi metre,
kütle birimi kilogram,
zaman birimi saniye,
elektrik akımı birimi amper,
sıcaklık birimi kelvin,
madde miktarı birimi mol, ve
ışık şiddeti birimi candela.

diğer tüm sı birimleri bu temel birimlerin türevidirler ve cebirsel olarak bu temel birimler cinsinden tanımlanabilirler. örneğin, sı kuvvet birimi newton, "bir kilogramlık bir kütleyi bir metre bölü saniye kare ivme ile hareket ettiren kuvvet" olarak tanımlanmaktadır. yani newton kilogram metre bölü saniye karedir ve cebirsel olarak n = kg·m·s-2 şeklinde ifade edilmektedir. bu şekilde sı sistemine göre asıl birimlerden çıkartılan 22 tane türevsel sı birimi vardır. bunlar şöyledir:

düzlemsel ve solid açılar için sırasıyla radyan ve steradyan;
kuvvet için newton, ve basınç için pascal;
enerji için joule, güç için watt;
günlük sıcaklık ölçümü için celsius derecesi;
elektriksel ölçü birimleri: coulomb(elektrik yükü), volt(gerilim), farad (kapasitans), ohm (rezistans), ve siemens (kondüktans = iletkenlik);
manyetizm ölçüm birimleri: weber (flux= manyetik akı), tesla (akı yoğunluğu), ve henry (endüktans);
ışık akısı birimi lümen, aydınlanma birimi lüx;
muntazam sıklıktaki olayların frekans birimi hertz, radyoaktivite ve diğer gelişigüzel olayların sıklığı için becquerel;
radyasyon dozu için gray ve sievert; ve
biyokimyada kullanılan katalitik aktivitenin birimi olarak da katal,
cgpm 'nin bu yılki toplantısında yeni birimler eklenebilir. katal'ın birim olarak tanımlanması cgpm'nin 1999 yılında yaptığı 21inci toplantısında kararlaştırılmıştı.

temel ve türevsel toplam 29 ölçü birimine ek olarak bazı diğer ilave birimlerin kullanılmasına da sı izin vermektedir. :

açı ölçüleri için geleneksel olarak kullanılan matematik birimleri (derece, arkdakika, ve arksaniye);
geleneksel sivil zaman birimleri (dakika, saat, gün, yıl);
günlük hayatta yaygın olarak kullanılan iki metrik birim: hacim birimi litre ve büyük kütleler için ton (metrik ton);
logaritma birimleri bel ve neper (ve onların katları mesela desibel); ve
değerleri önemli fiziksel sabitleri ifade eden ancak metrik olmayan üç bilimsel birim: astronomik birim, atomik kütle birimi ya da dalton, ve elektronvolt.
"sı" halen çeşitli alanlarda geleneksel olan metrik veya metrik olmayan bazı diğer birimlerin de kullanımına izin vermektedir. bu birimlerin kullanımı pek teşvik edilmemesine karşın, kullanıldıkları her belgede sı birimlerine dönüşümlerinin tanımlarıyla birlikte yer almalıdır. cgpm'nin ilerideki toplantılarında kullanımı tümüyle kadırılabilecek olan bu birimler şunlardır:

denizcilikte ve meteorolojide geleneksel olarak kullanılan deniz mili ve knot;
arsa alan birimi olarak yaygın şekilde kullanılan ar ve hektar;
basınç birimi bar ve onun katları, yaygın olarak mühendislikte kullanılan kilobar, ile meteorolojide kullanılan milibar;
fizikte ve mühendislikte kullanılan angstrom ve barn.

şimdilik sı yukarıdakilerin kullanımına izin vermekte, ancak onların dışındaki birimlerin ve onların katlarının kullanmına izin vermemektedir. özellikle de geleneksel ingiliz birimlerinin kullanımına izin verilmemektedir. örneğin "beygir gücü", ya da daha önceki cgs sisteminden cebirsel olarak türetilmiş erg, gauss, poise, stokes, ya da gal. bunlara ek olarak sı, torr, curie, kalori, veya rem gibi diğer geleneksel mühendislik ve bilimsel birimlerinin kullanımına da izin vermemektedir.
bazı bilimsel alanlarda sı ile kısmen uyumlu olan ancak sı'da yer almayan bazı birimler tanımlanmıştır. örneğin astronomi alanındaki jansky birimi buna iyi bir örnektir. cgpm'nin ilerideki toplantılarınan birinde bu tür birimlerin de sı içine dahil edilmesi yüksek bir olasılıktır, ancak halen onaylı değildir. onaylı olmayan, ve onaylanmayacağı belli olan geleneksel ölçü birimlerinin hala uluslararası bilimsel ve ticari çevrelerde kullanılması hızla azalarak da olsa hala sürmektedir.

onaylanmış durumda bulunan ölçü birimlerinin katları için kullanılacak sı tarafından onaylanmış ön-ekler yukarıda verilmişti. bu ön-ek'ler listesi çeşitli defalarda genişletilerek en son 1991 yılındaki 19. cgpm toplantısında yotta- dan 1024 (bir septilyon), yocto- 10-24 (septilyon'da bir)'e kadar genişletilmişti. sı bunların ikili tabana göre olan birimlerin ön-ek'leri olarak kullanılmasını onaylamıyor. örneğin "kilobit = 1024 bit" için kullanılamıyor. ikili tabana göre olan birimler için uluslararası elektroteknik komisyonu tarafından belirlenmiş olan ön-ekler yukarıda verilmişti.

sı birimlerinin ifadesinde birer sembol kullanılır (kısaltma değildirler). bu semboller kesin kurallarla belirlenmiştirler ve dünyanın her tarafındaki dillerde aynı olarak kullanılırlar. ancak, ülkelerin dillerine göre telaffuzlarında(ve yazılışlarında) farklılıklar olabilmektedir. örneğin ingilizlerin metre'yi türkçedeki gibi "metre" yazmalarına karşın amerikalılar ve almanlar "meter" diye yazarlar, italyanlar "metro", polonyalılar "metr" yazar. böylece, ülkeden ülkeye yazılışlarında ve okunuşlarında küçük farklar oluşmasına karşın esasları tüm ülkelerde tam aynıdır.

bu uluslararası kurallara uymadan yapacağımız ölçü tanım ve ifadeleri ulusal bazda dahi birbirimizi anlamamızı çok güç hale getirebilir.

(bkz. ölçü), (bkz. ölçünün ifade şekli), (bkz. katsayı önekleri), (bkz. metrik sistem), (bkz. ölçüde kısaltma ve sembollerin kullanımı)

GiA, en iyi Internet Explorer ve 1024 x 768 çözünürlük ile görüntülenir.


DiskLamer: GIA içinde, dışında, etrafında, üzerinde gördüğünüz her türlü anlam, başlık, vs yazana aittir. Herhangi bıdıbıdı ile GIA muhatap olmayacaktır, sorumlu tutulmayacaktır. Ettiği laf ile gia arkasına saklanmaya çalışanlar direk satılacaktır, afişe edilecektir.

Hafif GiA
0.0148 saniye (8 query)